Türkiye’de Yasal Hız Sınırları

Dünya Sağlık Örgütü tarafından hazırlanmış olan Hız Yönetimi başlıklı raporda, hız yapma davranışı için, yasal hız sınırının üzerinde aşırı hızda ya da yasal hız sınırını aşmayan ancak içinde bulunulan koşullar için uygun olmayan yüksek hızda araç kullanmak tanımı benimsenmiştir. Bir başka ifadeyle, bir aracın hızının yüksek olup olmadığına karar verirken, hem yasal hız sınırı hem de aracın içinde bulunduğu ortamın göz önünde bulundurulması gerekmektedir.

Hız arttıkça aracın kontrol edilmesi de o oranda güçleşir. Bu bazı hallerde çevresel koşullarla birleşerek kazaya yol açabilir. Özellikle hız sınırına uyulmasının zorunlu olduğu dönemeçler, eğimli yol kesimleri söz konusu olduğunda yüksek hız doğrudan doğruya kaza nedeni olabilmektedir. Ayrıca, yüksek hızda seyreden bir araç, durmasını gerektiren bir engelle karşılaştığında bir yandan daha fazla mesafeye ihtiyaç duymakta, bir yandan da sürücünün durmak için gerekli tepkiyi verme süresi içinde aracın katedeceği mesafe arttığından mevcut mesafenin bir kısmı yine hız nedeniyle yutulmaktadır. Bu nedenle yol üzerinde bir engelle karşılaşan araç, ne kadar hızlı ise doğru noktada durması o kadar zorlaşmakta, bu da kaza ihtimalini kuvvetlendirmektedir. Frene basılması gereken hallerde, aracın hızına göre durma mesafesindeki değişim aşağıdaki şekilde gösterilmiştir. Bilindiği gibi, durma mesafesindeki bu farklılıklar, özellikle yayaların yoğun olarak bulunabileceği bölgelerdeki hız sınırlamasının temel gerekçesidir.

Araç ne kadar yüksek hızla seyrediyorsa çarpma anında transfer edeceği mekanik enerji de o kadar yükselmekte, kaza anında bu enerjinin transfer edildiği araç, aracın içinde bulunan insanlar ve aracın çarptığı yaya, araç ya da engel o kadar zarar görmektedir. Saatte 80 km hızla seyreden bir araçta bulunan bir kişinin ölme ihtimali, saatte 30 km hızla giden bir araçta bulunan bir kişiye göre 20 kat daha fazladır. Yayalar ve bisikletliler gibi, daha savunmasız yol kullanıcıları söz konusu olduğunda kaza sonucu çok daha ağır olabilmekte; yayaların kendilerine 30 km/saat ya da daha düşük hızda giden bir araç çarptığı zaman hayatta kalma ihtimali %90 iken, aracın saatte 45 km hızda olması halinde hayatta kalma ihtimali %50’ye düşmektedir. Saatte 80 km hızda giden bir aracın çarpması halinde ise yayanın hayatta kalma ihtimali hemen hemen yok gibidir.

Kaza ihtimali ve kaza sonuçları ile ilişkisi nedeniyle hız, temel bir risk faktörü olarak kabul edilmektedir. Aşırı hız, yasal hız sınırlarının; uygun olmayan hız ise, çevresel koşullara göre uygun hız sınırının üzerine çıkılması anlamına gelmektedir. Her iki durumda da meydana gelebilecek kazalar yasal hızda ya da uygun hızda oluşabilecek hasarın üzerinde olmaktadır.




Yüksek gelir grubundaki ülkelerde hız, karayolunda meydana gelen kazaların %30’unda etkili bir faktör iken, düşük ve orta gelirli ülkelerde karayolunda meydana gelen kazaların yaklaşık %50’sinde temel etkendir. Aracın hızını kontrol etmek, kazaları önleyebilir ve meydana gelebilecek kazalarda oluşabilecek zararı ve kayıpları azaltarak olumsuz etkiyi azaltabilir.

Türkiye’de araçların uyması gereken yasal hız sınırları

Türkiye’de Araçların Uyması Gereken Yasal Hız Sınırları Tablosu
ARAÇ CİNSİ YERLEŞİM YERİ İÇİNDE (km) YERLEŞİM YERİ DIŞINDA OTOYOLLARDA
(km)
 ŞEHİRLERARASI BÖLÜNMÜŞ YOLLARDA (km)
 ÇİFT YÖNLÜ KARAYOLLARINDA (km)
 Otomobil (M1),  (M1G), 50 90 110 120
 Minibüs (M2), 50 80 90 100
 Otobüs (M2-M3), 50 80 90 100
 Kamyonet (N1), N1G) 50 80 85 95
 (Ek satır:RG-21/3/2012-28240) 50 85 100 110
 Panelvan (N1)
 Kamyon (N2-N3), 50 80 85 90
 Çekici (N2-N3)
 Motosiklet (L3) 50 80 90 100
 Motosiklet (L4, L5, L7) 50 70 80 80
 Motorlu bisiklet (L1, L2, L6) 30 45 45 Giremez
 Motorsuz bisiklet
(Değişik satır: RG-17/4/2015-29329) Tehlikeli maddetaşıyan araçlar (Belgelerinde aksine bir hüküm yoksa) 30 50 60 70
 (Ek satır:RG-17/4/2015-29329) Özel yük taşıma      izin   belgesi veya özel izin belgesi ile karayoluna çıkan araçlarda (Belgelerinde aksine bir hüküm yoksa) 30 50 50 60
 Lastik tekerlekli traktörler 20 30 40 Giremez
 Arızalı bir aracı çeken araçlar 20 20 30 40
 İş makineleri 20 20 20 Yolun yapım, bakım veya işletilmesinden sorumlu kuruluştan izin alınmadan giremez

Hız denetiminin trafik güvenliği açısından özel önemi, hızın, kaza ihtimali ve sonuçları ile doğrudan ilişkisinden kaynaklanmaktadır. Bunun yanı sıra hız, en yaygın ihlal davranışlarından biridir. Yaygın ve önemli bir ihlal türünün azaltılması, kaza riskininin, bu ise doğrudan doğruya kaza sayısını azaltılmasını sağlamaktadır. Aşırı hızın önlenmesi, kazaların ve kaza sonucu ortaya çıkan kayıpların psikolojik, sosyal, ekonomik maliyetinin azaltılmasında somut bir yarar sağladığı gibi, hava kirliliği, gürültü gibi çevresel maliyetleri de düşürmektedir.

Trafik İşaretleri
Kaza Tespit Tutanağı
Trafik Ceza Puanı
2017 Trafik Cezaları
Türkiye Karayolları Haritası